Cumhuriyetin İlk Yıllarında Maarif ve ...

Paylaşın:

Facebook Twitter Google

1922 yılında ilimizde bulunan okullar hakkında bilgiler 82 sayı, 20 Kasım 1922 tarihli Çorum Gazetesinde bulunan ilan da açık okul isimleri ve göreve gelecek olanlara ne kadar aylık ücret ödeneceği de yazılmış. Ancak bu ilandaki Türkçe o yılların yazışma dili ile olduğu için aslını yazdıktan sonra günümüzün Türkçesiyle tekrar yazacağım. 
Maarif Müdüriyetinden:
Liva mekâtibinden münhal bulunan muallim ve muavinlik zirde esamileri muharrer olan iş bu münhalattan birisine talip olanların evrak-ı müsbiteleriyle mean bâ-istida makam-ı mutasarrifiye müracaatları ilan olunur. "
Günümüz Türkçesiyle: Maarif Müdürlüğünden
İldeki okullardan açık bulunan öğretmen ve öğretmen yardımcılığı (kadrolarına) aşağıda yazılı olan açık yerlerden birisine talip olanların gerekli belgeler ve dilekçeleriyle mutasarrıflık (valilik) makamına başvurmaları ilan olunur.          
Ravza-i Nisvan muavinliği                 300 
"          Numune-i Nezahat baş muallimeliği   600   
Çorum Mecidi mektebi başmuallimliği 800 (kuruş)
"          Mahmudi muavinliği                           400  
"          Numune-i Nezahat muavinliği              400 
Seydim karyesi muallimliği                             600 
Laçin-i kebir muallimliği                                 600 
Yeni Çamlıca karyesi muallimliği                   600 
Karapınar karyesi muallimliği                         600 
Hüseyinabad Numune-i nezahat muavineliği 400  
"                    İmad  karyesi muallimliği          600  
"                    Camili-i kebir karyesi "             600
"                    Akviran karyesi muallimliği      600 
"                    Hırka-i kebir karyesi  "               600 
Mecitözü Rehber-i marifet muavineliği          400 
"               Çıkrık karyesi muallimliği              600 
"               Kalecik karyesi muallimliği            600 
"               İbik karyesi muallimliği                  600
Sungurlu  Numune mektebi muavinliği          300
"              Arife gazili muallimliği                    600
"              İne gazili muallimliği                        600 
"              Çavuşçu  muallimliği                        600
"               Kavşud  muallimliği                        600 
İskilip Numune Mektebi muavineliği              450 
"          Azm-i milli muavinliği                        400
"          Huffaz muallimliği                              300
"          Rehber-i marifet muavineliği               350
"          Nakış- dikiş muallimeliği                    300
"          Karaviran karyesi başmuallimliği     600
"          Karaviran karyesi muavinliği               400
"         Bahaddin nahiyesi muallimliği              400 
"         Kuzuluk  muallimliği                             500
"         Kayı       muallimliği                              600
"         Alibey   muallimliği                               600
"         Çay  muallimliği                                     600
"         Saray köy muallimliği                            600
"         Çukur köy muallimliği                           600
Osmancık Kenz-ül irfan muallimliği                 400
"               Kenz-ül irfan muavinliği                  350
"               Huffaz muallimi                               300 
"               Numune-i nezahat muallimeliği     400
"               Nakış-dikiş                "                     300 
"               Kızıltepe muallimliği                        600
"               Karaviran muallimliği                       600 
"               Seciyen muallimliği                          600
Kargı     Numune-i nezahat muallimeliği         500 
"            Nakış-dikiş              "                          300
              Tekkenişin muallimliği                        600
               Avlağı kör oğlu muallimliği               600
               Nefs-i Avlağı muallimliği                  600
Çorum Sarimbey  muallimliği                           600         
(Açık öğretmenlik sayısı 51)
(Çorum Gazete Çevirileri Sayfa 803-804)
Okuduğunuz ilan içerisinde geçen kelimelerden : muallim- bay öğretmen, muallime- bayan öğretmen, muavinlik-  erkek yardımcı, muavine- bayan yardımcı anlamındadır. Hüseyinabad ise Alaca ilçemizin eski adıdır.
Öğretmen maaşları böyle en yükseği 8oo kuruş yani 8 lira. Acaba o yılda fiyatlar -piyasa- nasıldı sorusu akla gelebilir. Çorum Gazetelerinin o yıllara ait sayılarında Piyasa başlığı altında Çarşı- Pazar da zaruri ihtiyaçların fiyatları da yer alıyor. İşte bir örnek:
PİYASA (5 Haziran 1922 tarihli Çorum Gazetesinden)
Dakik (Un)birinci     1300
  "         ikinci       yoktur
  "         üçüncü    800 -850 
Buğday beher ölçeği birinci  170- 180 
 "           "         "       ikinci    160- 165
 "           "        "       üçüncü  120- 130
              "        "       Mahlut    90- 100
Arpa      "        "                       75-  80               
Sadeyağ beher kilosu           70-  75  
Pirinç         "     batmanı      180- 200   (Kilosu 30-35 kuruş)              
Şeker kilo toptan                   72-  75
Gaz teneke                           330- 340 
Koyun eti beher kilo                   50
Keçi eti       "       "                      40
Sığır eti       "       "                 25- 32  
Öğretmen maaşlarının yetersiz olduğu bir gerçek ama 1922 yılının Haziran ayında henüz Kurtuluş Savaşımızın devam ettiğini de bu arada hatırlamak gerekir.                                           
 Devlet yöneticileri öğretmenlerin aylık ücretlerinin yetersizliğinin farkındadır. Çorum Mutasarrıfı Bahaddin Bey 1923 yılı Meclis-i Umumi-i Liva bütçesine dört bin lira gibi bir ek tahsisat koydurur. 
Mutasarrıfın bu tutumu Çorum Gazetesi sayfalarına Behram Lütfi isimli Edebiyat Öğretmeni tarafından övgüyle taşınır.
(Maarifte İstikamet)başlıklı yazısından bir iki paragrafı buraya almadan geçemedim.
Livamızda irfan hayatının yansımaları: 
(Çorum Gazetesi- 26 Şubat 1923)
- Maarifte İstikamet - 
Ne kadar iftihara şayandır ki; muhterem mutasarrıfımız Bahaeddin Beyefendi her şeyden evvel azimkâr ve yorulmaz bir say' ile livamızın hayat-ı maarifine hasr-ı mesaî etmişlerdir. Bu kıymettar mesainin semeresini livamız idrak etmekle mübahidir.
Maarifin ölgün ve durgun hayatına yeni bir istikamet vermek için "meslekte faaliyet ve muvaffakiyet" esasını kabul ederek Meclis-i Umumi-i Liva'nın muvaffakiyetle 339 senesi bütçesine dört bin lira tahsisat vaz' ettirmişlerdir.
Bu tahsisat, meslekte imankâr, vazifede muvaffakiyetkâr olan muallime ve muallimlerin maaşlarına zam edilecektir. 
Mutasarrıf beyefendi; Liva dâhilindeki maarif hayatının, mesleki cereyanlarını pek yakından tetkik ederek hatvelerin ağır, fakat terbiyevî esaslara istinat ederek atılmasını maarif için en yüksek şiar edinmişler
Binaenaleyh merkez livada olduğu gibi metot ve idari terbiyenin pedagojik bir sahada ve yeknesak bir halde ilerlemesi için bu seneden itibaren kazalarda da daimi ve ciddi tefrişatta bulunarak her ay muntazaman ilk tedrisat meclis-i âlisini maarifin mesleki cereyanlarından haberdar edeceklerdir.
Çorum'da mektep, mekteptir. Muallim mektep içindir. Meslek ulvidir. Aşk muvaffakiyetin miftahıdır, prensipleri inkişaf-ı maarifin esaslarını teşkil eder. İlk tedrisat cephesini tanzim edenler için en müşkül muvaffakiyet muallimlerden ziyade maarifin mihverini teşkil eden müfettişleri intihap etmek ve yürütebilmektir. 
Çorum Livası bu cihetten de bahtiyardır. Merkez liva müfettişi Mehmet Bey, İstanbul Leyli Dar-ül Muallimini'nin yetiştirdiği ve Türkiye'de tanınmış terbiyeci ellerin ihzar ettiği pedagojik bir dimağa malik ; anlar, görür,tetkik eder, terbiyenin bütün anahtarlarına vakıf bir göze malik seciye sahibi bir gençtir. 
Vakıfane idaresiyle muallimler arasında sevilir, hürmet edilir, muvaffakiyetli bir mektepçidir. 
Bilhassa köylerdeki hayatı takdire şayandır. Arkadaşlarına rehberlik eder, anlatır, gösterir, tecrübe yaptırır ve yürütür.
Temenni ederiz ki, tayin buyrulacak diğer iki müfettişimizde mektepçilik aleminde sahib-i ihtisas olsunlar… 
Mutasarrıf beyefendi Liva dahilindeki muallim ve münevverlerin tevsi-i malumat ve tenvir-i efkar edilebilmeleri için bu sene on bin lira sarf edilmek suretiyle büyük kütüphane tesis ederek hayat-ı maarifin temelini vaz etmek büyüklüğünü göstermişlerdir.
Muhitin münevver gençlerine bir hazine-i irfan küşat etmek memleketi girdabı-ı cehaletten kurtarmaktır. Asrî bir kafa ile idare makinesine temas eden eller hiç şüphe yok ki; memleketi ilmi esaslarla idare eder. Bunun için livamız tebrike şayandır. Çünkü asrileşiyor, terakki ediyor. Livamızda idare-i kırtasiye yerine idare-i ilmiye hakimdir. 
Livamızın bu büyük noksanını itmama hasr-ı mesaî eden mutasarrıfımız Bahaeddin Beyefendi 339 senesi bütçesine yirmi bin lira tahsisat vaz ettirmişlerdir. Bu sene yapılacak müessese-i irfan her halde asrın istediği şekilde ve her türlü teşkilatı havî olacaktır.
Çorum Sultanî binası, yalnız bugünü düşünerek yapılmayacaktır. Asrın tekamülatı ve terakkiyatı karşısında bu müessese daima ihtiyacını tatmin edecek, yalnız Anadolu'nun en büyük ve muntazam bir sultanisi olacaktır.
İşte bir müessese ki; Çorum'un hayat-ı irfanını asrın istediği seviyeye isâl edecek ve istikbali, gençliğe pürüzsüz ve emin olarak tevdi edecektir. 
Çorum vazife-i medeniye ve insaniyesini yapıyor demektir. Çünkü Çorum mazinin değil istikbalindir.
Çorum'un bugünkü çocukları fakat yarının gençleri ne kadar bahtiyardır ki; hayat-ı maarifin şua-i irfanından tegaddi-i hayat edeceklerdir. 
İşte bu idrakimizdir ki; muhterem mutasarrıfımız Bahaeddin beyefendinin kıymettar mesaisini hakiki ve samimi bir kalple takdir ve tebcil ettiriyor.  (Çorum Gazetesi- 26 Şubat 1923) (Çorum Gazetesi- 26 Şubat 1923) Behram Lütfi  (Sürecek)