Hasan Paşa Kütüphanesi’ndeki...

Paylaşın:

Facebook Twitter Google

Hasan Paşa Kütüphanesi’ndeki Elyazması Kur'an Tefsirleri
 
Çorum Hasan Paşa Kütüphanesi'nde tarihi değeri büyük 3692 adet elyazması kitap var. Bunların tamamı dini ilimlerle ilgili değil. Arapça, tefsir, hadis, fıkıh, kelam, siyer, akaid ve gramer gibi konuların yanı sıra felsefe, mantık, tarih, tıp, logaritma, hendese, riyaziyye, astronomi gibi bir çok alanda eser bulmak mümkündür.
Kitapların içinde İstanbul'dan, Edirne'den, Bursa'dan, Erzincan'a, Kars'a, Diyarbakır'a kadar Anadolu şehirlerinin herbirinde yazılmış, eserlerin yanı sıra Mekke'de, Medine'de, Şam'da, Kudüs'te, Kahire'de, Buhara ve Semerkant'ta, Selanik'te, Belgrat'ta, Kırım'da yazılmış nadide nüshalar bulunmaktadır.
Bu kadar renkli kütüphane de 21 adet Kur'an-ı Kerim tefsir takımı yer almaktadır. Tefsirlere yapılmış haşiyeler, talikler, telhisler de pek çoktur.
Bu yazımızda Hasan Paşa Kütüphanesi'nde bulunan elyazması Kur'an-ı Kerim tefsirlerinden birkaç örnek göstereceğiz.
1-Camiu'l-Beyan fi-Te’vili'l-Kur'an:
Bu tefsirin yazarı, Ebu Cafer Muhammed b. Cerir et-Taberi'dir. 839-923 yılları arasında yaşamış büyük müfessir ve tarihçidir.
Eser, dört cilttir. Toplam 2747 varak yanı 5494 sayfadır. Günümüzde 13 cilt halinde basılmıştır.
2-İrşadü'l-Akli's-Selim ila Mezaya Kitabi'l-Kerim:
Bu tefsirin müellifi, Şeyhülislam Ebussuud Mehmet b. Muhyiddin el-Imadi'dir. 1490-1574 yılları arasında yaşamış ve 30 yıl Osmanlı Devleti'nde Şeyhülislamlık yapmış büyük bir alimdir.
Tefsiri üç cilt halindedir. Cildi yeşil kadife kapaklıdır. Toplam 1347 varak, yani 2694 sayfadır. Kütüphane de bunun tek cilt halindeki nüshası da bulunmaktadır.
3-Dürrü'l-Mensur fi't-Tefsiri'l-Me'sur.
Celalettin es-Süyuti'nin tefsiridir. Süyuti, 1445-1505 yıllarında Kahire'de yaşamış, 500 kadar eser yazmış, çok yönlü bir alimdir.
Tefsiri, dört cilt halinde kütüphanemizde mevcuttur. Dirayet tefsirleri arasında sayılan bu eserin tamamı 1529 varak yani 3058 sayfadır.
4-Gayetü'l-Emani fi-Tefsir-i Kelami'r-Rabbani:
Osmanlı Şeyhülislamlarında Molla Gürani'nin eseridir. 1410-1488 yıllarında yaşamış, Fatih'e hocalık da yapmış olan alimin tefsiridir.
Eser, tek cilt olup 537 varak yanı 1074 sayfadır. Osmanlı hükümdarları, bu eserin pek çok istihusahını yaptırmışlardır. Onun için hemen her elyazması kütüphanesinde bulunabilmektedir.
5-Keşsaf an-Hakaikı't-Tenzil:
Carullah ez-Zemahşeri'nin meşhur tefsiridir. Zemahşeri, 1075-1144 yıllarında yaşamış, dini ilimlere ve özellikle Arapça gramere vakıf büyük alimdir. Dirayet ve rivayet metodunu birlikte kullanmıştır.
Kütüphanede yalnız birinci cildi mevcut olan tefsire tarih boyunca pek çok alim, haşiye ve talik yazmıştır.
6-Es'iletü'l-Kur'ani'l-Mecid ve Ecvibetüha:
Sekizinci asır alimlerinden Zeynuddin Muhammed b. Ebubekir er-Razi'nin eseridir. Müellif, bu tefsirinde tüm ayetleri değil, kendince müşkil gördüğü ayet veya kelimeleri soru-cevap metoduyla açıklamıştır.
Arapça olan bu eser, tek cilttir. Çorum'daki nüshayı hattat Ali b.Muhammed b.Yusuf el-Konevi istinsah etmiştir.
Bu tefsir örneklerinden başka tek sure veya birkaç cüzün tefsirinin yapıldığına, ya da birkaç ayetin tefsiri ile yetinildiğine dair pek çok örneğe de rastlamak mümkündür. Tefsir haşiye ve taliklerine hiç girmeyeceğiz.
Tarihi kıymete haiz olan bu muhtutaların ilahiyatçılarca incelenip değerlendirilmesi, tahkikli tercümelerinin yapılarak kamuoyuna sunulması en büyük arzumuz ve beklentimizdir.