Milli Mücadelede Çorum

Paylaşın:

Facebook Twitter Google

 
ATATÜRK (1881-1938)
 
İsmini bilmediğimiz Çorumlu bir büyüğümüzün 
Çanakkale Şehid-er Madalyası (1915)
 
Kıymetli okurlarım, sizlere 1996 yılından itibaren, karikatür, şiir, makale, anı yazısı, seyahatname, araştırma yazılarıyla ulaştım. Bugün Çorum’da sayıları 20 bini bulan öğrencilerin ve fazlasıyla Çorumlu hemşehrilerim tarafından izlendiğimi biliyorum Yazılarım en az Hakimiyet Gazetesi web sitesinde 3 bin-4 bin okuyucuya ulaşıyor. bu durumda beni onurlandırıyor ve mutlu kılıyor. Bu yazımı rahmetli eşim Coğrafya Öğretmeni Güneş Kolağasıoğlu Hanım’a ve bütün Çorumlulara armağan ediyorum.
Bu konuda aşağıda sıralayabileceğim, kaynak kitaplarda daha çok yazılı metinlere dayanılarak, birebir görüşmeler yapılarak  Çorum'da Milli Mücadeleyi en iyi şekliyle anlayabilmek mümkündür. Ben bu yazımda kısa konu başlıklarıyla Belediyemiz Kent Arşivi'yle de paylaştığım merhum Avni Aksu Beyin o yıllarda çektiği fotoğrafları sizlere, takdim etmeyi amaçladım.
KAYNAK KİTAPLAR:
Çorum Valiliğince hazırlanan; 1967 İl yıllığı.
Çorum Valiliğince hazırlanan; 1973 İl yıllığı.
5. Hitit Festivali komitesince Ortadoğu Teknik Üniversitesi öğretim üyelerine hazırlatılan; Çorum Tarihi (1981)
Çorum Belediyesi Kültür Yayınlarından; Milli Mücadele Döneminde Çorum (2007)
Çorum Belediyesi Kültür Yayınlarından; Çorum Gazetesi Çevirileri, yayına hazırlayan Abdulkadir Ozulu (2008)
Çorum Belediyesi Kültür Yayınlarından: Milli Mücadele Döneminde Çorum ve Çevresi, Ayfer Ertan -Yüksek Lisans Tezi (2008)
Çorum Belediyesi Kültün Yayınlarından, Çorum Tarihine Ait Derlemelerim. I. Ve II. Ve Maarif hayatımız. M. İhsan Sabuncuoğlu (2008)
Birinci Dünya Savaşı'ndan yenik çıkan Osmanlı Devleti, büyük çapta galip devletlerce işgale uğramıştır. Mütareke dönemi olarak nitelediğimiz bu dönemde Çorum ve çevresinde görülen çetelerin faaliyetleri, Mutasarrıf Süleyman Bey tarafından bertaraf edilmiştir (16.11.1918 - 05.04.1919).
Damat Ferit Hükümeti, iş başına gelince oluşturduğu Hürriyet ve îtilafçı kadrolarla İttihat Terakki'nin önde gelenlerini etkisizleştirme çabalarına girdiklerini görüyoruz. Çorum, bu sırada Ankara Vilayetine bağlı sancaklardan biridir. Ankara Valisi Muhittin Paşa'nın görevlendirdiği Samih Fethi, Çorum'da Mutasarrıflığa getirilmiştir.
Mutasarrıf Samih Fethi (1919)
 
Mustafa Kemal Paşa, ordu müfettişi olarak 19 Mayıs 1919'da Samsun'dan çıktığı vatanı kurtarma çabalarına anadolu'nun muhtelif şehirlerinde toplantılar ve kongrelerle devam etmektedir.
Çorum'da tam bir netlik oluşamamıştır. Bir tarafta Pon-tus, diğer bir tarafta da Çapanoğlu tehditleri mevcuttur.
Rahmetli İsmail Özkahraman'ın 2005 yılında benimle paylaştığı babası Hacıbey'le ilgili anısı, bunalım günlerine ışık tutacak cinstendir:
-" Babam rahmetli Hacıbey, kunduracıdır. Yaptığı ürünleri pazar pazar dolaşıp satmaktadır. Çapanoğlu'nun Alaca'da etkili olduğu günlerde, Alaca pazarında diğer kunduracı arkadaşlarıyla balyalarını açıp kunduraları sergileme işleriyle uğraşırken, birden bire nümayiş grubu belirir, bağırmaya başlarlar;
- Kahrolsun kongreciler!..
- Yaşasın şeriatçılar!...
Yanındaki genç arkadaşı;
-Hacıbey Ağabey, çabuk sergiyi toplayalım. Bir an önce Çorum'a dönelim Baksana kahrolsun kunduracılar diye bağırıyorlar. Başımıza bir hal gelmesin...
Rahmetli babam, arkadaşına döner:
- Yok oğlum der, onlar kongreci diyor...! Kongreci.
Ali Fuat Cebesoy Paşa ve arkadaşlarının Çorum'a gelerek Müezzinlerin konakta şehrin ileri gelenleriyle görüşmelerine, Mutasarrıf Samih Fethi, engelleme yapmaya çalışmışsa da başaramamıştır. Paşa “Ankara Valisi Muhittin Paşa ve Mutasarrıf Sami Fethi’ye dikkat ediniz:” demiştir. Havza’ya geçmiştir.
 
DURSUN YALVAÇ
 
Sapıkoğlu   Hüseyin   1872   Zile
Darulmuallîmin Edebiyat Şubesi’nde Öğretmen Arapça Farsça Fr Evli 4 çocuk. Ankara Sultanisi Edebiyat ve felsefe muallimi Çorum 1. sıradan.
Yine Mutasarrıf Samih Fethi 'nin engelleme çabalan Çorum'dan Sivas Kongresi'ne iki üyenin katılmasına da mani olamaz. Mehmet Tevfik Efendi ve Abdurrahman Dursun Bey Çorum'u temsilen kongreye katılırlar. Samih Fethi'de kongreye bağlılık telgrafı çeker.
Çorum'da bu sıralarda doktor Atıf ve Kadifeoğlu Abbas'm yapmaya çalıştıkları ayaklanma girişimleri, başarıya ulaşamamıştır. Çorum'da Müdafa-i Hukuk Cemiyeti ve İhtiyat Zabitleri Derneği de Milli Mücadele'den zaferle çıkma yolundaki bütün gayretleri desteklemişler, bu yolda çalışmışlardır.
 
Refet Paşa’nın Çorum'a gelişi. 18 Ağustos 1920. Ortada oturan Refet Paşa, arkasında Osman Köstekçi, sağ başta Rıfat Kavukçu, soldan ikinci Behçet Eyüpoğlu soldan üçüncü Cemal Çorbacı.
Çorum’da Kuvay-i Milliyecilerle toplantılar yapmıştır, Amasya’ya geçmiştir.
 
Soldan 2. Alaybeyoğlu Hacı Sait ağa, 5. Cemal Bardakçı (13.05.1920-29.09.1921)
Ankara'ya etkili olununca vali Muhiddin Paşa görevden alınır Çorum'a Mutasarrıf olarak Cemal Bardakçı tayin edilir. (13.05.1920-29.09.1921)
Yapılan toplantıda, Çorum'un üç asır önce 1700 kişilik Erzurum'u, Sivas'ı, Amasya'yı ve Merzifon'u yıkıp, yakıp, soyup, katliam yapan Genç Osman çetesine karşı Kurdoğlu Süleyman ağanın önderliğinde nasıl bir mücadele verdiği, Kul Mustafa'nın destanlarından okunur.
Milli Mücadelede askeri teşkilatın başında olan Hacı Said Ağa (1924)
KUL MUSTAFA DESTANI’NDAN:
Kurdoğlu ol gün oldu Süleyman 
Nerreşir divlere vermezdi aman 
Kendü de kalmadı zerrece isyan
Defterine cennet yazıldı gitti.
* * *
Padişahım sana eyleriz düa 
Emrini Çorumlu eyledi eda 
Ferman padişahım der Müsellim ağa
Namını hasrederek söyletti gitti.
* * *
Kul Mustafa der koptu taraka 
Adüvler askeri karıştı hake 
Ünü erdi Horasan 'a Irak'a 
Çorum'un erliği söylendi gitti.
 
İlk hamlede eşkıya başı Genç Osman öldürülür. Savaş, Pirbaba Tekkesi üstünde 18 gün devam eder. Neticede eşkıya, 30-40 kadar ölü vererek hezimete uğratılmıştır.
20 Haziran 1920'de Mutasarrıf Cemal Bardakçı, Çorum'da şehrin ileri gelenleriyle bir araya gelir;
Hemen biri müdafaa, diğeri de levazım heyeti olmak üzere iki ekip oluşturulur. Müdafaa heyetine Kurdoğlu Süleyman Ağanın soyuyla da ilişkili olduğu bazı kaynaklarca ifade edilen Alaybeyoğlu Hacı Sait Ağa Başkan olur. Kısa zamanda 200 silahlı gönüllü yazılır. Hem şehir hem de köyler savunulacaktır. Levazım Heyeti de çok geçmeden 15000 lira parayı toparlar. Çorumlular, bu topyekün savaşa bütün imkanlarıyla katılırlar. Kap-kacak verenler, çorap, çarık, mendil, gömlek, buğday, arpa velhasıl ne verebilirse bütün gücüyle Milli Mücadele'ye destek oluyorlardı.
Yeniden Çorum için bir şahlanışa ihtiyaç duyulduğunda hem fikir olunur.
 
Hıdırlık Şeyhi Abbas Külahi
 
Hıdırlık Şeyhi Abbas Efendi de cepheye gerekli malzemeleri taşımak için zamanla, doğayla, karla, yağmurla, eşkıyayla uğraşıyor, deve kervanlarıyla ve at arabalarıyla en yakın tren istasyonu Çerikliye malzeme taşıyordu. 
Millet Meclisi'ne Çorum'un seçtiği 5 üyeyle iştirak ediyor. Bu arada İstanbul'da bulunan Mebus İsmet Eker de Misak-i Milli Kararı alaınınca Osmanlı Meclisinin İngilizlerin baskısıyla kapatılmasından sonra kaçarak geldiği Çorum'dan Ankara'daki Millet Meclisi'ne dahil oluyordu.
Çapanoğlu etkisiz hale getirilene kadar yapılan mücadelelere, Çorumda gerekli desteği sağlar. Anadolu'da düşmana karşı verilen çetin savaş, 9 Eylül 1922'de, emperya-listlerce destekli Yunan'ın İzmir'de denize dökülmesiyle, zaferle sonuçlanır. Aynı gün şehrimizde, şu andaki müze binası önünde bütün sivil ve askeri erkanın katılmasıyla kutlamalar yapılır.
Vatanlarını kurtarma uğruna çabalayan, canlarını severek veren, bizlerin bu günlere gelmesini sağlayan ve hayatta hiç biri kalmayan başta Cumhuriyetimizi kuran, kurtarıcımız Mustafa Kemal ATATÜRK'Ü, silah arkadaşlarını Milli Mücadele'de büyük katkı sağlayan Çorumlu büyüklerimi, gazi ve şehitlerimizi minnet ve şükran duyguları ile rahmetle anıyorum. Allah onlara cennetinde en mutena yerleri nasip etsin.
İzmir'in düşman işgalinden kurtulduğu gün, Mülki, askeri erkan ve halkla  bugünkü müze binası önünde yapılan tören (09 eylül 1922)
Bana amcası Avni Aksu Beyin 1920'li yıllarda çektiği 30'a yakın fotoğrafı veren, 15 Eylül 2009'da Allah'ın rahmetine kavuşan, Makine Yüksek Mühendisi, ANAP Çorum Milletvekili bacanağım Nevzat Aksu Beyi de şükranla anıyorum.
Bu yıldaki T.B.M.M 1. Dönem Çorum Milletvekilleri: İsmet Eker, Dursun Yalvaç, Fuat..., Ferit Körün Küney, Haşim Apaydın, Sıddık Mumcu ve Atıf Kösedir...